Ubezpieczenie społeczne – co obejmuje i kto płaci składki?

Ubezpieczenia społeczne wydają Ci się zawiłym tematem? Zapraszamy do naszego artykułu. Dowiesz się z niego m.in. czym są ubezpieczenia społeczne, jakie są ich rodzaje oraz jakie świadczenia przysługują w ich ramach.

W Polsce istnieje struktura, o której mowa jest w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. To specjalny system pieniężny, który zapewnia środki do życia ubezpieczonym oraz ich bliskim np. w momencie czasowej czy trwałej niezdolności do pracy, czyli w razie choroby, starości, przebywania na urlopie macierzyńskim. Obejmuje osoby zatrudnione na umowę o pracę oraz prowadzące własną działalność gospodarczą. W praktyce umożliwiają wypłatę emerytur, zasiłków czy rent. Zarządzaniem tym systemem ochrony finansowej zajmuje się Zakład Ubezpieczeń Społecznych. 

Ubezpieczenia społeczne mogą być obowiązkowe lub dobrowolne. Wszystko zależy od sytuacji zawodowej lub społecznej. 

Rozróżnia się cztery rodzaje ubezpieczeń społecznych. Mowa o ubezpieczeniach emerytalnych, rentowych, chorobowych i wypadkowych. W dalszej części tego tekstu przyjrzymy się każdemu z nich. 

Zobacz również: Ubezpieczenie zdrowotne dla cudzoziemców w Polsce.

Ten rodzaj ubezpieczenia społecznego ma za zadanie ochronę finansową, gdy osoba pracująca osiągnie wiek emerytalny. Dzięki niemu możliwe jest wypłacenie emerytury po zakończeniu aktywności zawodowej. 

Oprócz obowiązkowego systemu można jeszcze skorzystać z dobrowolnego ubezpieczenia w ZUS. Składki na ubezpieczenie społeczne można opłacać samodzielnie, jeśli nie ma innego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Dodatkowy kapitał można budować także dzięki dobrowolnym filarom prywatnym (tzw. III filar). Prywatne ubezpieczenie emerytalne
to rozwiązania, takie jak: IKE i IKZE w PZU, oferta NN czy Allianz i Generali.

Zobacz również:IKZE – co to jest, jak działa i gdzie założyć? 

To kolejna część ubezpieczenia społecznego. Chroni na wypadek utraty zdolności do pracy lub śmierci żywiciela rodziny. Umożliwia wypłacenie renty, jeśli dojdzie do choroby lub wypadku. Jeśli z kolei ubezpieczony umrze, wypłacana jest renta rodzinna jego bliskim.

Ten rodzaj ubezpieczenia społecznego zapewnia prawo do świadczeń, gdy dojdzie do niezdolności do pracy z powodu choroby, macierzyństwa lub opieki. Ubezpieczenie chorobowe jest obowiązkowe dla osób pracujących na umowie o pracę. Składka na ten rodzaj ubezpieczenia społecznego jest potrącana przez pracodawcę. 

Jeśli zaś chodzi o osoby na umowie zlecenie oraz przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą, ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne. Należy wówczas zgłosić chęć opłacania składki ZUS. Co ważne, prawo do otrzymania świadczenia w przypadku dobrowolnego ubezpieczenia nabywa się dopiero po 90 dniach nieprzerwanego opłacania składek. To tzw. okres wyczekiwania. Opóźnienie w opłaceniu lub brak wpłaty składki w terminie powoduje ustanie ubezpieczenia.

To z kolei rodzaj ubezpieczenia społecznego, który zapewnia wsparcie finansowe w razie wypadku przy pracy, w drodze do pracy lub choroby zawodowej. Jest obowiązkowe dla tych, którzy są objęci ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. 

Celem systemu ubezpieczeń społecznych jest ochrona finansowa. W zależności od rodzaju ubezpieczenia, przysługuje inne świadczenie. Oto pełna lista. 

Ubezpieczenie chorobowe zapewnia świadczenia na wypadek choroby i macierzyństwa. Wymienia się następujące rodzaje takich wypłat:

W ramach ubezpieczenia emerytalnego i rentowego wypłacane są następujące świadczenia:

Jeśli chodzi o rentę rodzinną, rozróżnia się następujące świadczenia:

Ubezpieczenie wypadkowe zapewnia świadczenia z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Są to:

Osoby wykonujące pracę zarobkową oraz prowadzące działalność gospodarczą według ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Przyjrzyjmy się teraz, które ubezpieczenia społeczne są obowiązkowe dla poszczególnych grup, a które są dobrowolne.

Osoby zatrudnione na umowę o pracę podlegają następującym ubezpieczeniom społecznym:

Osoby zatrudnione na umowę zlecenie objęci są tymi ubezpieczeniami obowiązkowymi:

Osoby prowadzące pozarolniczą działalność lub współpracujące przy jej prowadzeniu obowiązkowo objęte są ubezpieczeniami:

Osoby duchowne podlegają następującym ubezpieczeniom społecznym:

Obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym podlegają natomiast osoby:

Co do zasady osoby zatrudnione na podstawie umowy o dzieło nie są objęte żadnymi ubezpieczeniami.

Jeśli chodzi o ubezpieczenie chorobowe, jest ono dobrowolne dla osób zatrudnionych na umowę zlecenie, prowadzących pozarolniczą działalność lub współpracujących przy jej prowadzeniu i osób duchownych. Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe jest dostępne dla tych, którzy podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu. 

Także do ubezpieczenia emerytalnego i rentowego można przystąpić na wniosek. Mogą to zrobić osoby, które nie podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu, aby zachować ciągłość stażu i budować kapitał emerytalny.

Nie zawsze osoba pracująca jest zatrudniona w oparciu o jeden rodzaj umowy. Może się zdarzyć, że ma ich na swoim koncie kilka jednocześnie. Jak wtedy wygląda kwestia ubezpieczeń społecznych? Oto kilka sytuacji:

Zastanawiasz się, ile wynosi składka na ubezpieczenie społeczne? Naliczane są one procentowo od podstawy wymiaru, dlatego jej wysokość zmienia się w zależności od roku. Ta kwota naliczana jest w zależności od statusu. 

Więcej na ten temat przeczytasz tu: Wysokość składek ZUS.

Składki na ZUS w przypadku umowy o pracę płaci zarówno pracodawca, jak i pracownik. Pracodawca jedynie przekazuje te składki do ZUS. 

Firma zatrudniająca pracownika w 100% finansuje ubezpieczenie wypadkowe. Pozostała część jest jednak potrącana z wynagrodzenia pracownika. Mowa o składce emerytalnej, rentowej, chorobowej. Pierwszą i drugą finansuje zarówno pracodawca, jak i pracownik. Jednak, jeśli chodzi o ubezpieczenie chorobowe, w całości finansuje je pracownik.  

Osoby, które prowadzą działalność gospodarczą opłacają i finansują składki na ubezpieczenie społeczne samodzielnie. 

Pod uwagę trzeba wziąć dwa czynniki. Pierwszy to wysokość podstawy wymiaru, a drugi to stopa procentowa zależna od rodzaju ubezpieczenia. 

W przypadku pracowników podstawą jest wynagrodzenie brutto oraz dodatki. 
Jeśli chodzi o przedsiębiorców, należy rozróżnić pełny ZUS od preferencyjnego. W przypadku tego pierwszego, podstawę wymiaru stanowi 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia za pracę. Jednak osoby rozpoczynające działalność gospodarczą przez pierwsze 24 miesiące korzystają z tzw. ZUS preferencyjnego. Wówczas podstawę stanowi 30% minimalnego wynagrodzenia.

Z kolei stopy procentowe składek wyglądają tak: 

Opłacone składki na ubezpieczenie społeczne najlepiej sprawdzić przez internet. W tym celu trzeba wejść na stronę eZUS i zalogować się na swoje konto. Można to zrobić, korzystając z Profilu Zaufanego, bankowości elektronicznej i mObywatela. Następnie trzeba wybrać panel Ubezpieczonego. By dowiedzieć się, czy pracodawca zgłosił Cię do ubezpieczeń, musisz wybrać zakładkę „Ubezpieczenia i płatnicy”. Z kolei, by poznać historię wpłat oraz ich wysokość, trzeba przejść do zakładki „Informacje o podstawach i składkach”. Stan składek emerytalnych widoczny jest natomiast w panelu “Informacje o stanie konta”.

Zarówno jedna, jak i druga składka trafia do ZUS. Jednak każda ze składek ma inny cel. Zadaniem ubezpieczenia społecznego jest wypłacanie świadczenia w razie starości, chorób lub wypadków w formie emerytury, renty, zasiłku chorobowego i macierzyńskiego. Część składek jest obowiązkowa, a ubezpieczenie chorobowe może być dla niektórych dobrowolne. 

Z kolei celem ubezpieczenia zdrowotnego jest finansowanie leczenia w placówkach, mających umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia. Opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne zapewnia prawo do bezpłatnego korzystania z usług w ramach NFZ. Wysokość składki to 9% podstawy wymiaru. Pieniądze trafiają do ZUS, a później do NFZ.

Więcej na temat różnic między ubezpieczeniem społecznym a zdrowotnym przeczytasz tu: Ubezpieczenie zdrowotne a chorobowe – czym się od siebie różnią?

System ubezpieczeń społecznych zarządzany przez ZUS jest obowiązkowy dla osób pracujących. Z kolei ubezpieczenie prywatne, obsługiwane przez towarzystwo ubezpieczeniowe – nie. To najważniejsza różnica między tymi elementami systemu ochrony. Szczegółowe informacje na ten temat przedstawiliśmy w tabeli poniżej. 

Chcesz zadbać o dodatkowe wsparcie finansowe w razie trudnych sytuacji? Zapraszamy do skorzystania z naszego internetowego narzędzia. Polisa na życie w CUK dostępna jest w naszych placówkach i online. Kalkulator ubezpieczeń na życie to miejsce, gdzie porównasz kilka ofert i będziesz mógł sfinalizować transakcję przez internet.