Umowa zlecenie – najważniejsze zasady, składki i ubezpieczenie

Umowa zlecenie to wciąż jedna z częściej stosowanych form współpracy wśród zatrudnianych Polaków. W przeciwieństwie do umowy o pracę nie podlega regulacjom Kodeksu Pracy. Jej zasady normowane są przez artykuły 734-751 Kodeksu cywilnego. Jakie są zasady współpracy w oparciu o umowę zlecenie? Co trzeba wiedzieć o wynagrodzeniu i co z ubezpieczeniem? Dowiesz się z niniejszego artykułu!

Umowa zlecenie to rodzaj umowy cywilnoprawnej. Zgodnie z art. 734 § 1 Kodeksu cywilnego przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania danej czynności prawnej dla zlecającego.

W § 2 tego artykułu czytamy:

„W braku odmiennej umowy zlecenie obejmuje umocowanie do wykonania czynności w imieniu dającego zlecenie. Przepis ten nie uchybia przepisom o formie pełnomocnictwa.”

Aby zasady współpracy nie budziły wątpliwości, umowa zlecenie powinna określać:

W umowie mogą znaleźć się również zapisy odnośnie kwalifikacji zleceniobiorcy, przenoszenia praw autorskich czy kar umownych.

Chociaż umowa zlecenie nie daje przywilejów właściwych dla pracowników zatrudnionych na umowę o pracę, jak np. płatny urlop, to z drugiej strony zleceniobiorca ma dużą swobodę w zakresie organizacji pracy, określania jej godzin czy miejsca wykonywania czynności. Zleceniodawca nie ma dużych możliwości do podporządkowania sobie zleceniobiorcy. Może jednak udzielać poleceń i wskazówek, mających pomóc w realizacji powierzonego zadania.

Zgodnie z art. 738 Kodeksu cywilnego przyjmujący zlecenie może powierzyć jego wykonanie zastępcy, jednak w określonych okolicznościach – gdy wynika to z umowy, zwyczaju bądź gdy zleceniobiorca był do tego zmuszony przez okoliczności i zdarzenia losowe.

Minimalna stawka godzinowa określa kwotę, co najmniej którą zleceniobiorca powinien otrzymać za godzinę wykonanego zlecenia. Wypłacając niższą kwotę, zleceniodawca naraża się na karę grzywny w wysokości od 1 000 do 30 000 zł. Obowiązek wypłacania minimalnej stawki godzinowej spoczywa na przedsiębiorcach oraz jednostkach organizacyjnych. Nie dotyczy to umów zawieranych między osobami fizycznymi, nieprowadzącymi działalności gospodarczej.

Wysokość minimalnej stawki godzinowej zostaje co roku ogłoszona poprzez obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów lub w rozporządzeniu Rady Ministrów. W roku 2026 wynosi 31,40 zł brutto, a w kolejnym ma wzrosnąć do 32,30 zł. Minimalna stawka godzinowa obowiązuje również strony zlecenia, które zawarły umowę w formie ustnej. Zleceniobiorca powinien otrzymywać ustalone wynagrodzenie regularnie, a przy umowach dłuższych niż miesiąc, co najmniej raz w miesiącu. Świadczący zlecenie nie może zrzec się prawa do otrzymania ustalonego wynagrodzenia. Nie może też przenieść praw do niego na inną osobę.

Sposób potwierdzania liczby godziny poświęconych na wykonywanie zlecenia czy świadczenie usług powinien zostać sprecyzowany w umowie. W przeciwnym razie zleceniobiorca powinien przed wypłatą przedłożyć zleceniodawcy informacje o liczbie godzin w formie papierowej bądź elektronicznej. Przedsiębiorcy przez okres 3 lat powinni przechowywać dokumenty określające sposób potwierdzania ilości godzin, jak i samą liczbę godzin.

Minimalna stawka godzinowa nie obowiązuje w sytuacji, kiedy zleceniobiorca podejmuje decyzje o miejscu i czasie wykonania powierzonych mu czynności i przysługuje mu jedynie wynagrodzenie prowizyjne uzależnione od wyników.

Jak wygląda kwestia umowa zlecenie a ubezpieczenie? Czy współpracując na podstawie tego typu umowy można liczyć na zasiłek z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą? Od umowy zlecenie odprowadza się składki ZUS z wyjątkiem zleceniobiorców posiadających status ucznia bądź studenta. Standardowo oprócz składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, obowiązkowa jest również składka zdrowotna. Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne.

W przypadku zbiegu ubezpieczeń, czyli w sytuacji, gdy osoba wykonująca zlecenie jest zatrudniona jednocześnie w innym miejscu lub prowadzi działalność gospodarczą, składka emerytalna i rentowa z tytułu zlecenia jest:

Kwestia umowy zlecenie a ubezpieczenia zdrowotnego wygląda inaczej niż składek emerytalno-rentowych, ponieważ jest ono obowiązkowe bez względu na to, czy zleceniobiorca gdzieś jeszcze pracuje, czy nie i czy osiąga minimalne wynagrodzenie bądź prowadzi działalność gospodarczą.

Zasady odprowadzania od zlecenia ubezpieczenia zdrowotnego dla cudzoziemca są takie same.

Zagadnienie umowa zlecenie a ubezpieczenie zdrowotne jest istotne również dla zleceniobiorców, którym zależy na zgłoszeniu do ubezpieczenia członków rodziny. Ta forma współpracy otwiera taką możliwość. Podobnie jak w przypadku umowy o pracę, do swojego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zlecenia można dopisać bliskie osoby, czyli np. dziecko lub współmałżonka, jeśli osoba ta nie ma innego źródła ubezpieczenia. Wysokość składki nie ulega zmianie.

Zobacz również: Ubezpieczenie zdrowotne a chorobowe, dlaczego warto odprowadzać składki?

Współpracując na podstawie umowy zlecenie, czy jest ubezpieczenie chorobowe? Tak, osoby podlegające obowiązkowym składkom mogą przystąpić również do ubezpieczenia chorobowego. Daje ono prawo do zasiłku chorobowego w razie niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, opiekuńczego czy macierzyńskiego.

Jest jednak kilka sytuacji, kiedy okres karencji w ubezpieczeniu chorobowym nie obowiązuje. Na zasiłek chorobowy bez karencji może liczyć zleceniobiorca, który:

Zobacz również: Kiedy i komu przysługuje zasiłek chorobowy?

Umowa zlecenie często stanowi podstawę współpracy podejmowanej przez młode osoby, zwłaszcza studentów, którzy nie ukończyli 26. roku życia. Osoby posiadające status studenta, czyli będące na studiach pierwszego lub drugiego stopnia lub jednolitych studiach magisterskich i które nie ukończyły 26. roku życia są zwolnione z opłacania składek od umowy zlecenia. Prawo nie przewiduje w takiej sytuacji możliwości dobrowolnego przystąpienia do ubezpieczenia. W przypadku utraty statusu konieczne jest zgłoszenie zleceniobiorcy do ZUS. Na dokonanie zmiany zleceniodawca ma 7 dni. Jeśli ktoś

W przypadku obrony pracy magisterskiej czy licencjackiej, ukończenia 26. roku życia czy skreślenia z listy studentów, następuje utrata statusu. Dotyczy to również przerwy między studiami I i II stopnia, która nie jest traktowana przez ZUS jako okres nauki. Konieczne jest w takiej sytuacji odprowadzenie składek za okres po obronie aż do rozpoczęcia kolejnego roku akademickiego.

Za studentów nie uznaje się zleceniobiorców będących uczestnikami studiów doktoranckich czy podyplomowych. W przypadku jeśli osoba studiująca, oprócz wykonywania zlecenia, zatrudniona jest także na podstawie umowy o pracę u tego samego przedsiębiorcy, podlega obowiązkowi odprowadzania składek społecznych i zdrowotnych.

W zagadnieniu umowa zlecenie a ubezpieczenie warto pamiętać, że z obowiązku odprowadzania składek od tego rodzaju umowy zwolnieni są również uczniowie średnich czy policealnych, którzy nie ukończyli 26. roku życia.

Sprawdź również, co warto wiedzieć o ubezpieczeniu zdrowotnym po 26 roku życia.

Umowa zlecenie cieszy się popularnością wśród pracodawców ze względu na znacznie większą elastyczność w porównaniu z zatrudnieniem na etacie. Nie powinna jednak być stosowana w zastępstwie umowy o pracę.

Stałe godziny i ściśle określone miejsce pracy, podporządkowanie wobec przełożonego, obowiązek świadczenia pracy to cechy przypisane do umowy o pracę. Zlecenie pozostawia zleceniobiorcy dużo większą swobodę w kwestii godzin i miejsca pracy. W praktyce zdarzają się sytuacje, kiedy pomimo podpisania umowy zlecenia, zleceniobiorca świadczy na rzecz pracodawcy typowe zadania przypisane do umowy o pracę. W tej sytuacji zleceniodawca popełnia wykroczenie, a Państwowa Inspekcja Pracy ma prawo wystosować odpowiednie kroki celem przekształcenia zlecenia w umowę o pracę. Od 8 lipca 2026 r. inspektorzy zyskali uprawnienia do wydawania decyzji na drodze administracyjnej o zmianie zlecenia na umowę o pracę, jeśli ta spełnia warunki stosunku pracy.

Umowa o dzieło wiąże się z wykonaniem określonego dzieła, które zostaje powierzone do wykonania przez zamawiającego. Przyjmujący za wykonanie określonego zadania otrzymuje wynagrodzenie. W odróżnieniu od umowy zlecenia, w której liczy się staranne wykonywanie czynności, w umowie o dzieło liczy się konkretny rezultat. Może on być materialny lub niematerialny. W tym przypadku czynności nie mają charakteru powtarzalnego. Umowa o dzieło z góry określa cel jej zawarcia. Cechą charakterystyczną tej formy współpracy jest również to, iż jest ona najczęściej jednorazowa.

Mimo obowiązku zgłaszania umów o dzieło do ZUS od 2021 r., z pewnymi wyjątkami nie podlegają one oskładkowaniu. Niezależnie od formy zatrudnienia, warto rozważyć dodatkową ochronę w postaci ubezpieczenia na życie.

Na rozliczenie podatku z umowy zlecenie spory wpływ ma wiek zleceniobiorcy. Od sierpnia 2019 r. wszystkie osoby do 26. roku życia, w tym również osoby współpracujące na podstawie umowy zlecenia, objęte są ulgą dla młodych, czyli tzw. PIT-0. Limit dochodów zwolnionych z podatku wynosi 85 528 zł brutto. Po przekroczeniu tej kwoty do wysokości pierwszego progu podatkowego podatek wynosi 12%.

Umowy osób, które ukończyły 26 lat podlegają opodatkowaniu na zasadach ogólnych. Zleceniodawca działając jako płatnik, potrąca należne zaliczki na podatek dochodowy z wynagrodzenia zleceniobiorcy i odprowadza je do właściwego Urzędu Skarbowego. Roczny dochód zostanie uwzględniony w formularzu PIT-11, który pracodawcy mają obowiązek przekazać do końca lutego kolejnego roku podatkowego.

Złożenie PIT-2 jest dobrowolne. Jeśli zleceniobiorca tego nie uczyni, zaliczki na podatek dochodowy będą odprowadzane standardowo, a kwota wolna zostanie uwzględniona przy okazji indywidualnego rozliczenia rocznego PIT.

Wypowiedzenia umowy zlecenie może dokonać każda ze stron. Powinno być dokonane w takiej formie, aby druga strona umowy mogła się łatwo z nią zapoznać. Najlepiej sporządzić je w tej samej formie, w jakiej była zawarta umowa.

Zgodnie art. 746 Kodeksu cywilnego dający zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie, ale powinien zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki, które ten poniósł w celu należytego wykonania umowy.

W dalszej części czytamy, że zleceniodawca w przypadku odpłatnego zlecenia powinien wypłacić przyjmującemu zlecenie część wynagrodzenia odpowiadającą wykonanej pracy. Gdy wypowiedzenie nastąpiło bez podania ważnej przyczyny, zleceniodawca jest zobligowany do naprawienia szkody, jaką poniósł zleceniobiorca w wyniku zerwania umowy.

Również zleceniobiorca może wypowiedzieć umowę w każdym czasie. Jednak jeśli nastąpi to bez ważnej przyczyny, w przypadku odpłatnego zlecenia jest odpowiedzialny za ewentualną szkodę wynikającą z zerwania umowy.

Okres wypowiedzenia na zleceniu nie wynika z przepisów, ale zapis taki może znaleźć się w umowie, a termin może zostać ustalony dobrowolnie, np. na 7 lub 14 dni. Jeśli umowa przewiduje takie ustalenia, strony powinny się do nich stosować.