Kwota wolna od podatku – ile wynosi i kto może z niej skorzystać?

Kwota wolna od podatku to jeden z podstawowych mechanizmów wpływających na wysokość podatku dochodowego. Ma znaczenie m.in. dla pracowników, zleceniobiorców, przedsiębiorców rozliczających się według skali podatkowej czy emerytów. Nie oznacza jednak, że każdy podatnik może z niej skorzystać na takich samych zasadach. Sprawdź, ile wynosi kwota wolna od podatku, jak wpływa na wysokość PIT oraz jak wygląda jej zastosowanie przy różnych źródłach dochodu.

Kwota wolna od podatku to część dochodu opodatkowanego według skali podatkowej, od której podatnik nie płaci PIT. Obecnie wynosi 30 000 zł rocznie, co oznacza, że jeśli roczna podstawa opodatkowania nie przekroczy tej kwoty, podatek dochodowy wyniesie 0 zł. Po przekroczeniu tego progu podatek oblicza się według obowiązującej skali, z uwzględnieniem kwoty zmniejszającej podatek.

Kwocie wolnej w wysokości 30 000 zł odpowiada kwota zmniejszająca podatek wynosząca 3 600 zł rocznie. Wynika to z zastosowania 12-procentowej stawki podatku: 12% z 30 000 zł to właśnie 3 600 zł. To dzięki temu mechanizmowi podatek od dochodu mieszczącego się w kwocie wolnej wynosi 0 zł.

Czytaj więcej: przekroczenie pierwszego progu podatkowego

Kwota wolna od podatku sprawia, że przy dochodach opodatkowanych według skali podatkowej podatek nie jest należny od pierwszych 30 000 zł podstawy opodatkowania w skali roku. Mechanizm ten wynika z zastosowania kwoty zmniejszającej podatek w wysokości 3 600 zł, która odpowiada 12% z 30 000 zł.

W praktyce nie oznacza to, że po przekroczeniu 30 000 zł cały dochód zostaje nagle opodatkowany. Podatek jest obliczany według skali, a następnie pomniejszany o 3 600 zł. Dzięki temu osoba z podstawą opodatkowania nieprzekraczającą 30 000 zł nie zapłaci PIT, a po przekroczeniu tej granicy podatek pojawia się stopniowo.

Warto też pamiętać, że kwota wolna dotyczy łącznych dochodów opodatkowanych skalą, a nie każdego źródła przychodów osobno. Jeśli więc podatnik uzyskuje dochody np. z umowy o pracę i umowy zlecenia, przy rozliczeniu rocznym są one co do zasady sumowane. Poniżej przedstawiamy szczegóły.

Jeżeli roczna podstawa opodatkowania nie przekracza 30 000 zł, podatek dochodowy według skali wynosi 0 zł.

W tym przedziale podatek wynosi 12% podstawy opodatkowania pomniejszone o 3 600 zł. Podatek jest więc naliczany dopiero od wartości odpowiadającej przekroczeniu kwoty wolnej.

Po przekroczeniu 120 000 zł podatek wynosi 10 800 zł + 32% nadwyżki ponad 120 000 zł. Sama kwota wolna nadal jest uwzględniona w konstrukcji skali podatkowej.

To dwa powiązane, ale różne pojęcia. Kwota wolna od podatku wynosi 30 000 zł, natomiast kwota zmniejszająca podatek to 3 600 zł rocznie. To właśnie odjęcie 3 600 zł od podatku obliczonego według stawki 12% powoduje, że przy podstawie opodatkowania do 30 000 zł PIT wynosi 0 zł.

Przy podstawie opodatkowania do 120 000 zł należy pomnożyć ją przez 12%, a następnie odjąć 3 600 zł. Przykładowo przy podstawie 40 000 zł podatek wynosi: 40 000 zł × 12% – 3 600 zł = 1 200 zł.

Czytaj także: Podatek od wzbogacenia – czym jest i od jakiej kwoty należy go zapłacić?

Z kwoty wolnej od podatku mogą skorzystać osoby, których dochody są opodatkowane według skali podatkowej. Dotyczy to m.in. pracowników, zleceniobiorców, emerytów, rencistów oraz przedsiębiorców rozliczających się na zasadach ogólnych.

Kwota wolna wynosi 30 000 zł rocznie i przysługuje każdemu podatnikowi, a nie osobno dla każdej umowy czy każdego źródła dochodu. Jeśli ktoś zarabia np. na etacie i zleceniu, dochody opodatkowane skalą są co do zasady sumowane w rozliczeniu rocznym.

Kwota wolna nie ma zastosowania do dochodów i przychodów rozliczanych poza skalą podatkową. Nie korzystają z niej m.in. przedsiębiorcy opodatkowani podatkiem liniowym lub ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, a także podatnicy osiągający określone dochody opodatkowane odrębnymi stawkami, np. część dochodów kapitałowych.

Przy umowie o pracę kwota wolna ma zastosowanie, ponieważ wynagrodzenie jest co do zasady opodatkowane według skali podatkowej. Pracodawca może uwzględniać ją już przy miesięcznych zaliczkach na PIT, stosując kwotę zmniejszającą podatek. Jej pełna miesięczna wartość wynosi 300 zł, czyli 1/12 z 3 600 zł rocznie.

Pracownik może złożyć pracodawcy odpowiednie oświadczenie, najczęściej na formularzu PIT-2. Jeśli ma kilku płatników, może podzielić kwotę zmniejszającą między maksymalnie trzech z nich.

Dochody z umowy zlecenia również mogą korzystać z kwoty wolnej 30 000 zł, jeśli są opodatkowane według skali. Zleceniobiorca może złożyć płatnikowi oświadczenie pozwalające uwzględniać kwotę zmniejszającą podatek przy obliczaniu zaliczek.

Jeśli podatnik jednocześnie pracuje na etacie i wykonuje zlecenie, nie przysługują mu dwie oddzielne kwoty wolne. Kwota 30 000 zł jest jedna i dotyczy łącznie dochodów opodatkowanych skalą, natomiast miesięczne pomniejszenie zaliczki można odpowiednio rozdzielić między płatników.

To, czy przedsiębiorca może skorzystać z kwoty wolnej od podatku, zależy od formy opodatkowania działalności. Kwota wolna jest elementem skali podatkowej, dlatego nie obejmuje automatycznie każdego przedsiębiorcy.

Jeśli przedsiębiorca osiąga także inne dochody opodatkowane skalą, np. z umowy o pracę, są one co do zasady rozliczane łącznie i obejmuje je jedna kwota wolna w wysokości 30 000 zł.

Przedsiębiorca rozliczający działalność według skali może korzystać z kwoty wolnej 30 000 zł. Do 120 000 zł podstawy opodatkowania obowiązuje stawka 12% i kwota zmniejszająca podatek 3 600 zł, a od nadwyżki ponad 120 000 zł – 32%.

Przy podatku liniowym i ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych kwota wolna nie ma zastosowania do dochodów lub przychodów z działalności. Jeśli jednak przedsiębiorca osiąga jednocześnie inne dochody opodatkowane skalą, może skorzystać z kwoty wolnej właśnie w odniesieniu do nich.

Zobacz również: wysokość składek ZUS

Osoby przed ukończeniem 26. roku życia mogą korzystać z ulgi dla młodych, która zwalnia z PIT określone przychody do 85 528 zł rocznie. Nie jest to jednak to samo co kwota wolna od podatku. Jeśli limit ulgi zostanie przekroczony, do dochodów podlegających opodatkowaniu według skali można dodatkowo zastosować kwotę wolną 30 000 zł.

Przy wspólnym rozliczeniu małżonków ich dochody są sumowane, następnie dzielone przez dwa, a podatek obliczony od połowy łącznych dochodów mnoży się razy dwa. Dzięki temu każdy z małżonków może wykorzystać przysługującą mu kwotę wolną, co może być szczególnie korzystne, gdy jedno z nich zarabia znacznie mniej lub nie osiąga dochodów.

Na moment przygotowania tekstu nie uchwalono przepisów podwyższających kwotę wolną od podatku w 2027 roku. Rządowy projekt zmian zakłada pozostawienie jej na poziomie 30 000 zł.

Projekt przewiduje natomiast zmianę skali podatkowej: stawkę 12% do 130 000 zł, 24% dla dochodu powyżej 130 000 zł do 150 000 zł oraz 32% od nadwyżki ponad 150 000 zł. Są to jednak zapowiedzi legislacyjne, a nie obowiązujące jeszcze przepisy, dlatego przed rozliczeniem za 2027 rok należy sprawdzić ich ostateczne brzmienie.

Wysokość kwoty zmniejszającej podatek zmieniała się wraz ze skalą PIT. W latach 2020–2021 była uzależniona od wysokości dochodu i mogła wynosić maksymalnie 1 360 zł. Na początku 2022 roku, wraz z wprowadzeniem kwoty wolnej 30 000 zł i stawki 17%, wynosiła 5 100 zł. Po obniżeniu stawki pierwszego progu do 12% została ustalona na 3 600 zł rocznie i w tej wysokości obowiązuje obecnie.

Zobacz też: Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK) – czym są, ile można zaoszczędzić, jak zrezygnować?

Nie. Kwota wolna od podatku w PIT oraz potoczne określenie „kwota darowizny wolna od podatku” odnoszą się do różnych przepisów.

Kwota wolna 30 000 zł dotyczy dochodów opodatkowanych według skali PIT, natomiast przy darowiznach znaczenie mają przepisy o podatku od spadków i darowizn.

W przypadku darowizn limit zależy m.in. od grupy podatkowej, do której należy obdarowany. Obecnie wynosi on 36 120 zł dla I grupy, 27 090 zł dla II grupy oraz 5 733 zł dla III grupy podatkowej. Przy ustalaniu limitu bierze się pod uwagę nabycia od tej samej osoby z okresu 5 lat poprzedzających rok ostatniego nabycia. Dodatkowo najbliższa rodzina należąca do tzw. grupy 0 może skorzystać z pełnego zwolnienia z podatku, jeśli spełni warunki określone w przepisach, m.in. dotyczące zgłoszenia (np. darowizny od rodzica).

Ulgi podatkowe również nie są tym samym co kwota wolna. Kwota wolna wpływa na podatek należny przy rozliczeniu według skali, natomiast ulgi pozwalają – zależnie od ich rodzaju – pomniejszyć dochód albo sam podatek. Podatnik może więc jednocześnie korzystać z kwoty wolnej i przysługujących mu ulg, jeśli spełnia warunki do ich zastosowania.

Czytaj także: Podatek od kupna samochodu – ile wynosi i jak go zapłacić?

Dobre zarządzanie finansami to nie tylko podatki, ale też odpowiednie zabezpieczenie siebie, bliskich i majątku. W CUK możesz porównać oferty wielu towarzystw i sprawdzić m.in. polisy komunikacyjne, mieszkaniowe, turystyczne czy na życie. Oferujemy również kompleksowe ubezpieczenie dla firm. Dzięki porównaniu różnych wariantów łatwiej dobrać zakres ochrony do swoich potrzeb i możliwości finansowych, bez konieczności samodzielnego analizowania ofert wielu ubezpieczycieli.

Zobacz również: Darowizna samochodu – komu możesz przepisać auto i na jakiej zasadzie?