Obowiązkowe ubezpieczenie sołtysów 2026 – co obejmuje i kogo dotyczy?

Od 1 stycznia 2026 roku zaczynają obowiązywać nowe przepisy wprowadzające obowiązkowe ubezpieczenie sołtysów, które po raz pierwszy jednoznacznie wskazują na konieczność objęcia tej funkcji ochroną. Zmiany dotyczą osób wykonujących zadania na rzecz gminy i mają na celu ograniczenie ryzyka finansowego związanego z pełnieniem obowiązków. W praktyce ochrona obejmuje odpowiedzialność cywilną oraz następstwa nieszczęśliwych wypadków, jednak jej zakres nie zawsze jest oczywisty. Sprawdź, kogo dotyczy nowy obowiązek i na co zwrócić szczególną uwagę.

Od 1 stycznia 2026 roku wchodzą w życie przepisy, które wprowadzają obowiązkowe ubezpieczenie sołtysów jako element systemowego zabezpieczenia osób pełniących tę funkcję. Nowe regulacje po raz pierwszy jednoznacznie wskazują, że ochrona ubezpieczeniowa nie jest już dobrą wolą gminy, lecz wynika wprost z ustawy.

Obowiązek ten dotyczy zdarzeń powstałych w związku z wykonywaniem zadań na rzecz gminy, w szczególności czynności związanych z poborem podatków w drodze inkasa oraz realizacją umów dotyczących mienia komunalnego. Ochrona ma charakter zawodowy i obejmuje wyłącznie działania podejmowane w ramach pełnionej funkcji, a nie sferę prywatną.

Co istotne, przepisy wskazują, że ubezpieczenie musi obejmować zarówno odpowiedzialność cywilną, jak i ochronę na wypadek nieszczęśliwych zdarzeń, jednak nie narzucają jednolitego modelu polisy ani minimalnych parametrów ochrony. W praktyce oznacza to, że gminy mają obowiązek zapewnić ochronę, ale sposób jej realizacji oraz szczegółowy zakres mogą się różnić w zależności od przyjętych rozwiązań ubezpieczeniowych.

Podstawą wprowadzenia obowiązku ubezpieczeniowego jest art. 37c znowelizowanej ustawy o samorządzie gminnym oraz ustawy o funduszu sołeckim, opublikowanej w Dzienniku Ustaw z 21 października 2025 r. (poz. 1436). Przepis ten wprost wskazuje, że gmina zapewnia członkom organu wykonawczego jednostki pomocniczej ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej oraz ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków.

Ustawa precyzuje, że ochrona dotyczy zdarzeń powstałych w związku z wykonywaniem zadań związanych z obowiązkami inkasenta, poborem podatków w drodze inkasa oraz realizacją umów dotyczących mienia komunalnego. Tym samym obowiązek ubezpieczenia ma wyraźne umocowanie ustawowe i nie wynika z decyzji lokalnych czy wewnętrznych regulacji gminy.

Zobacz również: Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych – co musisz wiedzieć?

Obowiązek ubezpieczenia obejmuje osoby pełniące funkcję sołtysa, czyli członków organu wykonawczego jednostki pomocniczej gminy. To one zostały wskazane w przepisach jako grupa, która musi zostać objęta ochroną ubezpieczeniową w związku z realizacją zadań na rzecz samorządu.

Ubezpieczenie sołtysa ma zastosowanie wyłącznie do czynności wykonywanych w ramach pełnionej funkcji, w szczególności do poboru podatków w drodze inkasa oraz realizacji umów dotyczących mienia komunalnego. Ochrona nie obejmuje działań prywatnych ani zdarzeń niezwiązanych z wykonywaniem obowiązków.

Warto podkreślić, że obowiązkowa ochrona nie wymaga od sołtysa samodzielnego zawierania umowy ani ponoszenia kosztów polisy. Jej zapewnienie należy do obowiązków gminy.

Ubezpieczenie OC sołtysa ma na celu ochronę przed finansowymi skutkami roszczeń zgłaszanych przez osoby trzecie w związku z wykonywaniem obowiązków na rzecz gminy. Chodzi o sytuacje, w których w wyniku działań lub zaniechań sołtysa dojdzie do wyrządzenia szkody, za którą może on ponosić odpowiedzialność cywilną.

W praktyce OC sołtysów obejmuje zdarzenia powstałe podczas realizacji zadań wynikających z pełnionej funkcji, takich jak czynności inkasenckie, pobór podatków w drodze inkasa czy wykonywanie umów dotyczących mienia komunalnego. Ochrona działa wyłącznie wtedy, gdy szkoda pozostaje w bezpośrednim związku z tymi czynnościami.

Zakres ochrony w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej dotyczy szkód wyrządzonych osobom trzecim w związku z wykonywaniem obowiązków przypisanych funkcji sołtysa. Ochrona obejmuje wyłącznie zdarzenia pozostające w bezpośrednim związku z realizacją zadań na rzecz gminy i nie ma charakteru prywatnego.

Co istotne, ubezpieczenie OC sołtysa odnosi się do odpowiedzialności cywilnej w rozumieniu przepisów prawa, a więc do sytuacji, w których poszkodowany może dochodzić roszczeń odszkodowawczych za powstałą szkodę.

Zakres ochrony może obejmować między innymi:

Uwaga: Dokładny zakres ochrony każdorazowo wynika z zapisów umowy ubezpieczeniowej zawartej przez gminę.

W praktyce OC sołtysa może mieć znaczenie także w relacjach z mieszkańcami sołectwa. Jeżeli w związku z wykonywaniem obowiązków dojdzie do szkody, mieszkaniec ma prawo dochodzić roszczeń na zasadach ogólnych. W takich sytuacjach ubezpieczenie pełni funkcję ochronną, zabezpieczając sołtysa przed koniecznością pokrycia roszczeń z własnych środków, o ile zdarzenie mieści się w zakresie ochrony przewidzianym w polisie.

Zakres ochrony w ramach polisy odpowiedzialności cywilnej jest ograniczony i obejmuje tylko zdarzenia związane z wykonywaniem funkcji sołtysa. Poza ochroną pozostają w szczególności szkody:

Szczegóły wyłączeń każdorazowo określają warunki umowy ubezpieczeniowej zawartej przez gminę.

Ubezpieczenie NNW indywidualne dla sołtysa zapewnia ochronę w razie nieszczęśliwych zdarzeń, do których dojdzie podczas wykonywania obowiązków związanych z pełnioną funkcją. Ochrona działa wyłącznie wtedy, gdy zdarzenie ma bezpośredni związek z realizacją zadań na rzecz gminy, takich jak udział w spotkaniach służbowych, czynności inkasenckie czy działania organizacyjne na terenie sołectwa. Polisa nie obejmuje zdarzeń powstałych w czasie prywatnym ani sytuacji niezwiązanych z wykonywaniem obowiązków sołtysa.

Zakres ochrony ubezpieczenia NNW obejmuje następstwa nieszczęśliwych wypadków powstałych w związku z wykonywaniem funkcji. W praktyce mogą to być świadczenia wypłacane w razie trwałego uszczerbku na zdrowiu lub śmierci ubezpieczonego, zgodnie z warunkami umowy zawartej przez gminę. Przepisy nie określają minimalnych sum ani jednolitego zakresu ochrony, dlatego szczegółowe warunki zależą od decyzji gminy oraz zapisów OWU konkretnej polisy.

Koszt ubezpieczenia ponosi gmina. To na niej spoczywa obowiązek zapewnienia zarówno ochrony OC, jak i NNW osobom pełniącym funkcję sołtysa. Ubezpieczenie dla sołtysów nie wymaga samodzielnego zawierania umowy ani finansowania polisy przez sołtysa. Ubezpieczenie dla sołtysów nie wymaga samodzielnego zawierania umowy ani finansowania polisy przez sołtysa.

Gmina może zrealizować ten obowiązek poprzez rozszerzenie istniejącej polisy lub zawarcie odrębnych umów ubezpieczeniowych. Niezależnie od przyjętego rozwiązania, sołtys nie odpowiada za organizację ani opłacenie ochrony ubezpieczeniowej.

Ubezpieczenie przypisane do funkcji sołtysa nie zastępuje innych polis funkcjonujących w gminie, lecz stanowi odrębny element ochrony związany z wykonywaniem konkretnych obowiązków. Jego zakres jest ściśle powiązany z czynnościami realizowanymi na rzecz gminy i nie obejmuje całokształtu działalności samorządu ani zdarzeń prywatnych. Ochrona ta może zatem funkcjonować jako część szerszego systemu ubezpieczeń gminnych lub jako odrębna umowa, w zależności od przyjętych rozwiązań.

OC sołtysa dotyczy odpowiedzialności cywilnej konkretnej osoby pełniącej funkcję w związku z wykonywaniem określonych zadań. Z kolei OC gminy obejmuje odpowiedzialność jednostki samorządu terytorialnego jako podmiotu prawa, w tym szkody wynikające z jej działalności organizacyjnej i administracyjnej.

Różnice dotyczą przede wszystkim zakresu podmiotowego ochrony oraz charakteru odpowiedzialności. OC sołtysa chroni osobę fizyczną wykonującą określone czynności, natomiast OC gminy zabezpiecza interesy samorządu jako instytucji.

Wprowadzenie obowiązkowej ochrony ubezpieczeniowej porządkuje zasady odpowiedzialności związanej z pełnieniem funkcji sołtysa i ogranicza ryzyko finansowe po stronie osób wykonujących zadania na rzecz gminy. W przypadku roszczeń lub zdarzeń losowych powstałych podczas wykonywania obowiązków ochrona ubezpieczeniowa przejmuje ciężar odpowiedzialności, zamiast obciążać sołtysa prywatnie.

Zmiana ma również znaczenie dla relacji z mieszkańcami. Ułatwia bowiem dochodzenie roszczeń w sytuacjach, gdy szkoda powstaje w związku z działaniami podejmowanymi w ramach funkcji. Jednocześnie ujednolicenie zasad ubezpieczenia zwiększa przejrzystość odpowiedzialności i sprzyja stabilnemu funkcjonowaniu sołectw.

Jeżeli chcesz mieć pewność, że ubezpieczenie sołtysa będzie odpowiednio dopasowane do potrzeb gminy i zakresu obowiązków wynikających z nowych przepisów, zapoznaj się z ofertami przygotowanymi przez CUK. Wykupisz tu również OC zawodowe i inne polisy. Dzięki porównaniu propozycji wiodących towarzystw możesz:

Skorzystaj z bezpłatnej konsultacji z naszym ekspertem w placówce lub na infolinii. To najlepszy sposób, by odpowiednio zaplanować ochronę ubezpieczeniową zgodnie z nowymi wymogami prawnymi. Sprawdź także ofertę ubezpieczenia dla firm.